en

Maroc

quốc gia ở Bắc Phi

Maroc

Maroc, quốc hiệu là Vương quốc Maroc, là một quốc gia có chủ quyền tại Bắc Phi, giáp Algérie về phía đông, Địa Trung Hải và Đại Tây Dương về phía bắc và Đông, Tây Sahara về phía Nam và Mauritanie về phía tây nam, đối diện với Tây Ban Nha qua Eo biển Gibraltar, khoảng cách 13 km và biên giới đất liền với hai thành phố tự trị của Tây Ban Nha là Ceuta và Melilla.

Maroc là một thành viên của Liên minh châu Phi, Liên đoàn Ả Rập, Liên minh Maghreb Ả Rập, Cộng đồng Pháp ngữ, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo, nhóm Đối thoại Địa Trung Hải, Nhóm 77 và là một đồng minh quan trọng không thuộc NATO của Hoa Kỳ.

Từ năm 1912 đến năm 1956, Maroc là xứ bảo hộ của Pháp và Tây Ban Nha. Người dân Maroc chủ yếu là người Ả Rập và người Berber hoặc người lai hai dân tộc này. Tiếng Ả Rập và Berber là ngôn ngữ chính thức. Tiếng Pháp cũng được nói ở các thành phố. Nền kinh tế Maroc chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhưng hai ngành du lịch và công nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Maroc là một nước quân chủ lập hiến, nhà vua là nguyên thủ quốc gia, thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Rabat là thủ đô của Maroc, còn Casablanca là thành phố lớn nhất.

Tên gọi

Tên Ả Rập đầy đủ là Al-Mamlaka al-Maghribiya dịch nghĩa là "Vương quốc phía Tây". Al-Maghrib (có nghĩa "phía Tây") được sử dụng phổ biến. Đối với tài liệu lịch sử, các sử gia và các nhà địa lý Ả Rập Trung cổ thường gọi Maroc là Al-Maghrib al Aqşá ("Tối Viễn Tây"), để phân biệt với các khu vực lịch sử láng giềng gọi là al-Maghrib al Awsat ("Trung Tây", Algérie) và al-Maghrib al Adna ("Tối Cận Tây", Tunisia).

Trong các văn bản tiếng Việt, phiên âm Ma-rốc được sử dụng bắt nguồn từ tiếng Pháp.

Lịch sử

=== Maroc thời Berber ===

Khu vực Maroc ngày nay đã có người ở từ Thời kỳ Đồ đá mới (ít nhất năm 8000 trước Công nguyên như được chứng thực bằng các dấu hiệu của văn hóa Capsia), một giai đoạn khi Maghreb còn ít khô cằn như ngày nay. Nhiều nhà lý luận cho rằng, người Amazigh, thường gọi là Berber hoặc theo nhận diện tôn giáo của họ (ví dụ như Chleuh), có lẽ đã đến đây vào khoảng cùng thời với thời kỳ bắt đầu ngành canh nông ở khu vực này. Thời xưa, Maroc đã được gọi là Mauretania, dù tên này không nên nhầm lẫn với quốc gia Mauritanie ngày nay.

La Mã và Maroc tiền La Mã

Từ thế kỷ 9 TCN, người Phoenicia đến định cư ở các vùng ven biển (Melilla, Tangiet, Larache). Người La Mã sáp nhập vương quốc của người Moor và thành lập vùng Đông Bắc Maroc thành tỉnh Mauritania Tingitana.

Maroc thời Trung cổ

Vào đầu thế kỷ 8, người Ả Rập chinh phục xứ sở này và truyền bá Hồi giáo cho các bộ tộc Berber. Từ năm 1064 đến năm 1269, hai dòng họ lớn của người Berber là Almoravid và Almohad, đã thống nhất vương quốc, cai trị cả vùng Bắc Phi, vùng lãnh thổ phía Đông và phía Nam Tây Ban Nha.

Các vua của Maroc trung cổ:

Triều Idrisid:

Idriss I (789-791)

Idriss II (791-828)

Muhammad ibn Idris (828-836)

Ali ibn Idris (836-848)

Yahya ibn Muhammad (848-864)

Yahya ibn Yahya (864-874)

Ali ibn Umar (874-883)

Yahya ibn Al-Qassim (883-904)

Yahya ibn Umar ibn Idris (904 - 922)

Vua Fatimid (Ai Cập) Ubayd Allah 922-925.

Al-Hasan I al-Hajam (925-927)

Giai đoạn thứ hai của Fatimid (Ai Cập) kéo dài 927-937: Ubayd Allah (927 - 934); Muhammad bi-Amrillah (934 - 937)

Al Qasim Gannum (937-948)

Abu l-Aish Ahmad (948-954)

Al-Hasan II ben Kannun (954-974)

Năm 974, vua nhà Idrisid bị Đế quốc Cordoba đánh bại và thống trị gần 300 năm. Năm 1040, Abdallah ibn Yasin lập ra nhà Almoravid, sau đó, nhân lúc Đế quốc Codorba suy yếu, vua nhà Almoravid là Abu Bakr ibn Umar đánh chiếm các vùng lãnh thổ phía Bắc Maroc từ tay người Codorba. Người kế nhiệm ông là người anh họ Yusuf ibn Tashfin mang quân đánh Al-Andalus, lúc này Đế quốc Cordoba đã sụp đổ và Al-Andalus bị phân chia thành các thành bang đánh giết lẫn nhau.

Triều Almoravid:

Abdallah ibn Yasin (1040-1059) - người sáng lập và là nhà lãnh đạo tinh thần

Yahya ibn Ibrahim (1048)

Yahya ibn Umar al-Lamtuni (khoảng 1050-1056)

Abu Bakr ibn Umar (c.1060-1087) - triều đại được phân chia từ năm 1072

Yusuf ibn Tashfin (1072-1106)

Ali ibn Yusuf (1106-1142)

Tashfin ibn Ali (1142-1146)

Ibrahim ibn Tashfin (1146)

Ishaq ibn Ali (1146-1147)

Năm 1121, một học giả tên là Ibn Tumart nổi dậy tự xưng là Mahdi chống lại vua nhà Almoravid. Đến năm 1130, Ibn Tumart qua đời và một người học trò của ông là 'Abdul-Mu'min đã thành công đánh bại và tiêu diệt nhà Almoravid. Một triều đại mới xuất hiện - nhà Almohad:

Ibn Tumart (1121-1130) (tự xưng là Mahdi)

'Abdul-Mu'min (1130-1163) (tự xưng là Khalip)

Abu Yaqub Yusuf I (1163-1184)

Abu Yusuf Yaqub al-Mansur (1184-1199)

Muhammad an-Nasir (1199-1213)

Abu Yaqub Yusuf II (1213-1224)

Abdul-Wahid I (1224)

Abdallah al-Adil (1224-1227)

Yahya (1227-1229)

Idris I (1229-1232)

Abdul-Wahid II (1232-1242)

Ali (1242-1248)

Umar (1248-1266) - đóng đô ở Marrakech

Idris II (1266-1269)

Năm 1215, tướng Abd al-Haqq nổi loạn lập vương triều Marinid tại Fes, năm 1269, họ tiêu diệt nhà Almohad ở Marrakesh và thống trị toàn Ma-rốc:

Abd al-Haqq I (1215-1217)

Abu Sa'id Uthman I (1217-1240)

Abu Ma'ruf Muhammad I (1240-1244)

Abu Yahya ibn Abd al-Haqq (1244-1258)

Abu Yusuf Yaqub (1258-1286)

Abu Yusuf Yaqub an-Nasr (1286-1307)

Abu Thabit Amir (1307-1308)

Abu ar-Rabi Sulayman (1308-1310)

Abu Sa'id Uthman II (1310-1331)

Abu al-Hasan Ali ibn Uthman (1331-1348)

Abu Inan Faris (1348-1358)

Muhammad II as-Said (1359)

Abu Salim Ali II (1359-1361)

Abu Umar Tashfin (1361)

Abu Zayyan Muhammad III. (1362-1366)

Abu Faris Abdul Aziz I. (1366-1372)

Abu'l-Abbas Ahmad (1372-1384)

Musa ibn Faris (1384-1386)

Al-Wathiq (1386-1387)

Abu'l-Abbas Ahmad (1387-1393)

Abu Faris Abdul Aziz II. (1393-1396)

Abdullah (1396-1399)

Abu Said Uthman III. (1399-1420)

Abdalhaqq II (1420-1465)

Muhammad ibn Ali Idrisi-Joutey (1465-1471) - tiếm ngôi

Năm 1472, Abu Zakariya lật đổ Joutey và lập triều Wattasid

Abu Zakariya Muhammad as-Salih al-Mahdi (1472-1505)

Abu Abdallah Muhammad I (1505-1524)

Abul Abbas Ahmad (1524-1545)

Nasir ad-Din al-Qasri (1545-1547)

Abul Abbas Ahmad (lần thứ hai, 1547-1549)

Ali Abu Hassun (1554)

Năm 1549, nhà Saadi lật đổ nhà Wattasid, lập vương triều:

Mohammed ash-Sheikh (1549-1554, 1554-1557)

Abdallah al-Ghalib Billah (1557-1574)

Abu Abdallah Mohammed II (1574-1576)

Abu Marwan Abd al-Malik I (1576-1578)

Ahmad I al-Mansur (1578-1603)

Chiến tranh kế vị: 1603-1627

1627-1659: Saadi thống nhất:

Abu Marwan Abd al-Malik II (r. 1628-1631)

Al-Walid ibn Zidan (r. 1631-1636)

Mohammed esh Sheikh es Seghir (r. 1636-1655

Ahmad II el-Abbas (r. 1655-1659)

Năm 1415, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha xâm chiếm các thành phố ven biển (Ceuta, Tanger, Melilla).

Triều đại Alaouite: 1660-hiện nay

Năm 1660, Mulay al-Rashid thành lập triều đại Alaouite trị vì vương quốc Maroc cho đến ngày nay. Trong hai thế kỷ 17-thế kỷ 18, đất nước bị xâu xé và phân chia do tranh giành quyền thừa kế, kinh tế suy tàn. Trước áp lực của các cường quốc châu Âu (Anh, Pháp, Tây Ban Nha). Maroc buộc phải mở cửa thông thương từ năm 1864. Dưới sự trị vì của các Quốc vương Hassan I (1873- 1894), Abd al-Aziz (1894-1908) và Abd al-Hafid (1908-1912), Maroc vẫn bảo vệ được nền độc lập nhờ sự kình địch giữa các cường quốc.

Tình trạng nợ nước ngoài dẫn đến việc Maroc bị dặt dưới quyền giám hộ của các cường quốc châu Âu theo hiệp ước Algeciras (1906). Theo hiệp ước Fès (1912), Pháp thành lập chế độ bảo hộ ở Maroc, trong khi Tây Ban Nha giành quyền kiểm soát vùng lãnh thổ phía Bắc (Rif) và vùng lãnh thổ phía Nam (Ifni).

Các quốc vương Alaouite (1660 - hiện nay):

Al-Rashid: 1660 - 1672

Ismail ibn Sharif: 1672 - 1727

Abu'l Abbas Ahmad: 1727 - 1728

Abdalmalik: 1728 (vài tháng)

Abu'l Abbas Ahmad: 1728 - 1729

Abdallah: 1729 - 1734

Ali: 1734 - 1736

Abdallah: 1736 (vài tháng)

Mohammed II: 1736 - 1738

Al-Mostadi: 1738 - 1740

Abdallah: 1740 - 1741

Zin al-Abidin: 1741 (vài tháng)

Abdallah: 1741-1742

Al-Mostadi: 1742-1743

Abdallah: 1743-1747

Al-Mostadi: 1747-1748

Abdallah: 1748-1757

Mohammed III: 1757-1790

Yazid: 1790-1792

Slimane: 1792-1822

Abd al-Rahman: 1822-1859

Mohammed IV: 1859-1873

Hassan I: 1873-1894

Abd al-Aziz: 1894-1908

Abd al-Hafid: 1908-1912

Yusef: 1912-1927

Mohammed V: 1927-1953

Mohammed ben Aarafa, do Pháp lập: 1953-1955

Mohammed V: 1955-1961

Hassan II: 1961-1999

Mohammed VI: 1999-nay

Ảnh hưởng của châu Âu

Abdelkarim al-Khattabi, thủ lĩnh người Berber trong vùng Rif, lãnh đạo cuộc kháng chiến chống lại sự chiếm đóng của Pháp và Tây Ban Nha (1912-1926). Khattabi bị đánh bại, nhưng cuộc kháng chiến du kích trong vùng núi Atlas kéo dài đến năm 1934. Sau Chiến tranh thế giới thứ II, phong trào dân tộc phát triển (đảng Istiglal, 1944; đảng Dân chủ Độc lập, 1946). Quốc vương Sidi Mohammed đòi trao trả độc lập cho Maroc. Ông bị Pháp truất phế năm 1953 và được phục hồi năm 1955. Năm 1956, Pháp trao trả độc lập cho Ma-rốc, quốc vương Mohammed ben Arafa do Pháp dựng lên thoái vị và bỏ trốn sang Nice (năm 1960 thì ông đến Beirut nhưng sau đó trở lại Nice và mất tại đó vào năm 1976). Sidi Mohammed trở lại làm vua, lấy danh hiệu là Mohammed V.

Maroc hiện đại

Sau khi nhà vua qua đời (1961), Thái tử Hassan II lên nối ngôi. Hassan II tiến hành dân chủ hóa đời sống chính trị trong nước một cách thận trọng sau khi đè bẹp các nhóm đối lập cấp tiến và tiến hành thực hiện chính sách ngoại giao một cách tích cực. Từ năm 1975, nhà vua thành công trong việc đạt được sự đồng thuận của nhân dân trong nước nhờ chính sách về Sahara: cuộc "Hành quân xanh" với sự tham gia của 350.000 người tình nguyện (1975) đã chiếm lại toàn bộ lãnh thổ vùng Tây Sahara nhưng cũng tạo ra cuộc xung đột với các chiến binh thuộc Mặt trận Polisario. Mặc dầu hai bên thực hiện lệnh ngừng bắn và chấp nhận cuộc trưng cầu ý dân về quyền tự quyết do Liên Hợp Quốc và Tổ chức Thống nhất châu Phi đề nghị, nhưng việc giải quyết xung đột vẫn bế tắc. Năm 1988, Maroc thành lập lại quan hệ ngoại giao với Algérie.

Bị chỉ trích là chuyên chế, Quốc vương Hassan II đã cố gắng tăng cường hòa giải dân tộc: phóng thích tù nhân chính trị gỡ bỏ lệnh kiểm duyệt, thừa nhận các đảng đối lập. Việc sửa đổi hiến pháp năm 1996 nhằm hướng tới quân bình hóa giữa quyền hành pháp và quyền lập pháp. Năm 1998, Abd al-Rahman Yusufi được bổ nhiệm làm Thủ tướng. Năm 1999, Quốc vương Hassan II qua đời, người con trưởng lên kế vị, lấy danh hiệu là Mohammad VI.

Maroc thông qua chế độ đa đảng chính trị, với khoảng 30 đảng phái hợp pháp. Đảng đối lập trước đây gồm hai đảng kế tục Phong trào độc lập dân tộc Maroc là đảng Istiglal (PI) và Liên minh các lực lượng nhân dân xã hội chủ nghĩa (USFP). Từ năm 1998 đến 2002, đảng đối lập đứng đầu Liên minh Chính phủ, còn gọi là Chính phủ đan xen. Sau cuộc bầu cử tháng 9 năm 2002, một liên minh mới được hình thành bao gồm các đảng USFP, PI, RNI (đảng trung hữu), đảng MP và đảng MNP (các đảng của người Berber), đứng đầu là Thủ tướng Driss Jettou, người không thuộc đảng phái nào. Theo công luận, Thủ tướng Jettou có một hình ảnh tốt (liêm khiết, có năng lực) và đã nỗ lực phát động những cuộc cải cách căn bản (bảo hiểm bệnh tật bắt buộc, lương hưu, đầu tư cải thiện cơ cấu kinh tế). Các đảng chính của phe đối lập là PJD (Đảng Hồi giáo), UC, PND (đảng cánh hữu) và GSU (đảng cánh tả cấp tiến).

Từ vài năm nay, Maroc thực hiện mục tiêu thiết lập một chế độ dân chủ hơn và xây dựng một Nhà nước pháp quyền (ban hành Bộ luật gia đình mới, Luật về các đảng phái chính trị, Luật chống tra tấn...).

Tình hình Maroc hiện nay nhìn chung ổn định. Tuy nhiên vấn đề Tây Sahara vẫn đang là một điểm nóng chính trị của Maroc. Giải pháp do Liên Hợp Quốc đưa ra từ hơn 10 năm nay nhằm tổ chức trưng cầu dân ý để nhân dân Tây Sahara tự quyết định tương lai của mình vẫn không thực hiện được. Trong khi đó chính quyền ở đây đã tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Xarauy, tuy chưa được Liên Hợp Quốc và nhiều nước trên thế giới công nhận.

Trong suốt các cuộc biểu tình Maroc 2011–2012, hàng ngàn người đã tập hợp tại thủ đô Rabat và các thành phố khác để kêu gọi cải cách chính trị và một bản hiến pháp mới nhằm hạn chế quyền lực của nhà vua. Vào tháng 7 năm 2011, nhà vua đã giành chiến thắng áp đảo trong một cuộc trưng cầu dân ý về bản hiến pháp cải cách do ông đề xuất nhằm xoa dịu các cuộc biểu tình của phong trào Mùa xuân Ả Rập. Trong cuộc tổng tuyển cử đầu tiên diễn ra sau đó,Đảng Công lý và Phát triển đã giành được đa số ghế, và Abdelilah Benkirane được chỉ định làm người đứng đầu chính phủ theo quy định của hiến pháp mới. Bất chấp những cải cách do Vua Mohammed VI thực hiện, những người biểu tình vẫn tiếp tục kêu gọi các cải cách sâu sắc hơn. Hàng trăm người đã tham gia vào một cuộc mít tinh của công đoàn tại Casablanca vào tháng 5 năm 2012. Những người tham gia mít tinh cáo buộc chính phủ đã thất bại trong việc hiện thực hóa các cam kết cải cách.

Vào ngày 24 tháng 8 năm 2021, quốc gia láng giềng Algeria đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Maroc, với cáo buộc Maroc ủng hộ một nhóm ly khai và có các hành động thù địch chống lại Algeria. Maroc gọi quyết định này là vô căn cứ. Bộ trưởng Ngoại giao Ramtane Lamamra cáo buộc Maroc đã sử dụng phần mềm gián điệp Pegasus để do thám các quan chức nước này. Tổ chức Ân xá Quốc tế phát hiện hai chiếc điện thoại của nhà bảo vệ nhân quyền người Sahrawi Aminatou Haidar đã bị nhiễm mã độc vào tháng 11 năm 2021.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 2020, thỏa thuận bình thường hóa quan hệ Israel–Maroc đã được công bố, và Maroc tuyên bố ý định nối lại quan hệ ngoại giao với Israel. Tuyên bố chung của Vương quốc Maroc, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Nhà nước Israel đã được ký kết vào ngày 22 tháng 12 năm 2020. Thỏa thuận này đã vấp phải nhiều chỉ trích do chiến tranh Gaza nổ ra vào tháng 10 năm 2023. Bộ trưởng Ngoại giao Maroc Nasser Bourita lập luận rằng việc duy trì quan hệ với Israel không đồng nghĩa với việc tán thành các hành động của Nhà nước Israel.

Vào ngày 8 tháng 9 năm 2023, một trận động đất mạnh 6,8 độ richter đã xảy ra tại Maroc, khiến hơn 2.800 người thiệt mạng và hàng nghìn người khác bị thương. Tâm chấn của trận động đất nằm cách thành phố Marrakesh khoảng 70 km về phía tây nam.

Các cuộc biểu tình tại Maroc 2025 nổ ra trong bối cảnh tỷ lệ thanh niên thất nghiệp cao, ở mức 35,8% theo thống kê chính thức, cộng thêm các cáo buộc tham nhũng và sự bất mãn của dân chúng đối với tình trạng bất bình đẳng xã hội ở Maroc.

Địa lý

Với diện tích 446,550 km² (172,402 dặm vuông), Maroc là quốc gia có diện tích lớn thứ 57 trên thế giới (nhỏ hơn Uzbekistan). Lớn hơn Iraq và tiểu bang California của Mỹ.

Biên giới phía đông và đông nam với Algérie đã đóng cửa từ năm 1994. Có 4 vùng đất của Tây Ban Nha dọc theo bờ biển Địa Trung Hải lọt trong lãnh thổ của Maroc là: Ceuta, Melilla, Peñón de Vélez de la Gomera, Peñón de Alhucemas và quần đảo Chafarinas, cũng như đảo còn tranh chấp Perejil. Đảo Canary ngoài khơi bờ biển Đại Tây Dương thuộc về Tây Ban Nha, trong khi Madeira ở phía Bắc thuộc về Bồ Đào Nha. Về phía Bắc, Maroc có biên giới với Strait of Gibraltar và quản lý một phần đường thủy ra vào Địa Trung Hải. Dãy núi Rif có vai trò là biên giới với Địa Trung Hải từ Tây Bắc đến Đông Bắc. Dãy núi Atlas như là xương sống chạy từ tây nam đến đông bắc. Hầu hết phần phía Đông là sa mạc Sahara và ít có dân cư sinh sống cũng như các hoạt động kinh tế. Hầu hết dân cư tập trung ở phía Bắc của các dãy núi. Phía nam của Maroc là phần phía tây của sa mạc Sahara, cũng là thuộc địa trước đây của Tây Ban Nha và được sáp nhập vào Maroc năm 1975 (xem thêm Green March). Maroc tuyên bố rằng phía tây Sahara là một phần lãnh thổ của họ và gọi là các tỉnh phía Nam.

Thủ đô của Maroc là Rabat; và thành phố lớn nhất cũng là cảng chính của Maroc là Casablanca.

Các thành phố khác gồm: Agadir, Essaouira, Fes, Marrakech, Meknes, Mohammadia, Oujda, Ouarzazat, Safi, Salè, Tangier và Tétouan.

Khí hậu

Do vị trí địa lý nên vùng phía Tây và phía Bắc nằm trong miền khí hậu Địa Trung Hải, mùa hè nóng và khô, mùa đông ấm và ẩm ướt. Vùng phía Đông và phía Nam chịu ảnh hưởng khí hậu sa mạc khô cằn và khí hậu nhiệt đới.

Vào mùa đông, khí hậu các vùng miền núi phía Nam thường lạnh và ẩm ướt, tuyết rơi nhiều ở vùng núi Atlas.

Tuy nhiên ở vùng Agadir, Fès, Marrakech và Ouarzazate thường có nắng 8h mỗi ngày. Nhiệt độ trung bình trong những thành phố này là trên 17 °C. Đôi khi có gió Xirôcô loại gió đến từ hướng Đông mang theo không khí khô và nóng làm nhiệt độ tăng cao. Bên cạnh sa mạc Sahara luôn có những trận gió khô và nóng bỏng, nhiệt độ đôi khi lên đến 45 °C vào tháng 8.

Đa dạng sinh học

Maroc có mức độ đa dạng sinh học rất phong phú. Quốc gia này thuộc lưu vực Địa Trung Hải, một khu vực tập trung đặc biệt nhiều loài đặc hữu nhưng đang trải qua tốc độ mất môi trường sống nhanh chóng, do đó được coi là một điểm nóng cần ưu tiên bảo tồn. Hệ chim ở đây đặc biệt đa dạng. Hệ chim của Maroc bao gồm tổng cộng 454 loài, trong đó có 5 loài được con người du nhập và 156 loài hiếm gặp hoặc vô tình xuất hiện.

Sư tử Barbary, đã bị săn bắt đến mức tuyệt chủng trong tự nhiên, từng là một phân loài bản địa của Maroc và đồng thời là một biểu tượng của quốc gia này. Con sư tử Barbary hoang dã cuối cùng đã bị bắn ở dãy núi Atlas vào năm 1922. Hai loài động vật ăn thịt hàng đầu khác của Bắc Phi là Gấu Atlas và Báo hoa mai Barbary hiện nay cũng lần lượt rơi vào tình trạng tuyệt chủng và cực kỳ nguy cấp. Các quần thể tàn dư của loài Cá sấu Tây Phi đã từng tồn tại ở Sông Draa cho đến tận thế kỷ 20. Khỉ Barbary, một loài linh trưởng đặc hữu của Maroc và Algeria, cũng đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do bị săn bắt để buôn bán, cùng với sự can thiệp của con người, quá trình đô thị hóa, khai thác gỗ và mở rộng bất động sản làm thu hẹp diện tích rừng.

Việc buôn bán động thực vật để làm thức ăn, thú cưng, làm thuốc, đồ lưu niệm và đạo cụ chụp ảnh diễn ra phổ biến trên khắp Maroc, bất chấp các quy định pháp luật nghiêm cấm phần lớn các hoạt động này. Hoạt động buôn bán này thiếu sự quản lý và đang làm suy giảm không rõ mức độ các quần thể động vật hoang dã bản địa của Maroc. Do vị trí miền bắc Maroc nằm sát Châu Âu, nhiều loài sinh vật như xương rồng, rùa cạn, các sản phẩm da thú, cùng các loại chim có giá trị cao (chim cắt và chim ô tác) bị thu hái, đánh bắt ở nhiều vùng trong nước và xuất khẩu với số lượng lớn. Đặc biệt, lượng lươn bị khai thác là rất khổng lồ – với 60 tấn được xuất khẩu sang Viễn Đông trong giai đoạn 2009–2011.

Chính trị

Maroc được phân loại là một chế độ hỗn hợp theo chỉ số dân chủ của Cơ quan Tình báo Kinh tế vào năm 2022, đứng thứ ba ở Trung Đông và Bắc Phi, thứ 95 trên thế giới. Maroc được xếp hạng là "khó khăn" theo Chỉ số tự do báo chí vào năm 2023.

Hiến pháp Maroc thiết lập một chế độ quân chủ bán lập hiến gồm Quốc hội và một hệ thống tư pháp độc lập. Quốc vương là nguyên thủ quốc gia, thủ tướng là người đứng đầu chính phủ. Sau sửa đổi hiến pháp năm 2011, một số quyền hạn hành pháp của quốc vương được chuyển giao cho thủ tướng. Quốc vương giữ danh hiệu Amir al-Mu'minin (Tư lệnh của các tín hữu), chủ trì Hội đồng Bộ trưởng, bổ nhiệm thủ tướng từ đảng lớn nhất trong Hạ viện và bổ nhiệm thành viên Chính phủ theo đề nghị của thủ tướng.

Quốc hội là cơ quan lập pháp lưỡng viện, gồm Hạ viện và Thượng viện. Hạ viện gồm 395 hạ nghị sĩ với nhiệm kỳ năm năm, trong đó 305 hạ nghị sĩ được bầu từ các khu vực bầu cử đa ghế, 90 ghế được dành riêng cho phụ nữ. Thượng viện gồm 120 thượng nghị sĩ với nhiệm kỳ sáu năm, trong đó 72 thượng nghị sĩ được bầu từ các vùng, 20 thượng nghị sĩ được bầu từ các công đoàn, tám thượng nghị sĩ được bầu từ các tổ chức ngành nghề, 20 thượng nghị sĩ được bầu từ các người lao động. Quốc hội có quyền thông qua dự luật, xem xét ngân sách nhà nước, chất vấn bộ trưởng và thành lập ủy ban điều tra hành vi của chính phủ. Hạ viện có quyền bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với chính phủ.

Đối ngoại

Maroc là thành viên Liên Hợp Quốc và nhiều tổ chức quốc tế, khu vực như Khối Maghreb (UMA), Phong trào không liên kết, Tổ chức Thương mại Thế giới, Nhóm G77, Liên đoàn Ả Rập và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo.

Nhân quyền

Vào đầu những năm 1960 đến cuối những năm 1980, dưới sự lãnh đạo của Hassan II, Ma-rốc có một trong những thành tích nhân quyền tồi tệ nhất ở cả Châu Phi và thế giới. Sự đàn áp của chính phủ đối với những người bất đồng chính kiến diễn ra phổ biến dưới thời Hassan II lãnh đạo, cho đến khi nó giảm mạnh vào giữa những năm 1990. Những thập kỷ mà các vụ lạm dụng được thực hiện được gọi là Những năm lãnh đạo (Les Années de Plomb), và bao gồm các vụ mất tích cưỡng bức, ám sát những người chống đối chính phủ và những người biểu tình, và các trại thực tập bí mật như Tazmamart.

Để kiểm tra các vụ lạm dụng xảy ra dưới thời trị vì của Vua Hassan II (1961–1999), chính phủ dưới thời Vua Mohammed đã thành lập Ủy ban Hòa giải và Công bằng (IER). Theo báo cáo thường niên của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền năm 2016, chính quyền Ma-rốc đã hạn chế quyền biểu đạt, lập hội và hội họp ôn hòa thông qua một số luật.

Các nhà chức trách tiếp tục truy tố cả phương tiện truyền thông in ấn và trực tuyến chỉ trích chính phủ hoặc nhà vua (hoặc gia đình hoàng gia). Cũng có những cáo buộc dai dẳng về bạo lực đối với cả những người biểu tình ủng hộ độc lập Sahrawi và ủng hộ Polisario ở Tây Sahara; một lãnh thổ tranh chấp bị Ma-rốc chiếm đóng và coi là một phần của các tỉnh phía Nam. Ma-rốc đã bị cáo buộc giam giữ các nhà hoạt động ủng hộ độc lập của Sahrawi như những tù nhân lương tâm.

Hành vi đồng tính luyến ái và quan hệ tình dục trước hôn nhân bị cấm và có thể bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm. Hành vi truyền giáo cho tôn giáo không phải là Hồi giáo bị cấm và có thể bị phạt tù đến 15 năm. Bạo lực giới và quấy rối tình dục có thể bị phạt tiền từ 200 đô la Mỹ đến 1.000 đô la Mỹ và phạt tù từ một tháng đến năm năm. Hành vi chỉ trích chế độ quân chủ là một tội phạm.

Quân sự

Quân đội Maroc bao gồm Lục quân (quân chủng lớn nhất), Hải quân, Không quân, Vệ binh Hoàng gia, Hiến binh Hoàng gia và Lực lượng phụ trợ. An ninh nội địa nhìn chung được đảm bảo hiệu quả và các hành vi bạo lực chính trị rất hiếm khi xảy ra (ngoại trừ vụ đánh bom Casablanca năm 2003 làm 45 người thiệt mạng).

Liên Hợp Quốc duy trì một lực lượng quan sát viên nhỏ tại Tây Sahara, nơi đóng quân của một số lượng lớn binh lính Maroc. Mặt trận Polisario của người Sahrawi duy trì một lực lượng dân quân thường trực với khoảng 5.000 chiến binh tại Tây Sahara và đã có các cuộc giao tranh ngắt quãng với lực lượng Maroc từ những năm 1970.

Phân cấp hành chính

Maroc được chia thành 12 vùng, 62 châu và 13 tỉnh.

Tình trạng phía Tây Sahara

Do xung đột về Tây Sahara, vị thế của cả hai vùng Saguia el-Hamra và Río de Oro đang bị tranh chấp.

Chính phủ Maroc một tổ chức tự trị, dù thông qua Hội đồng cố vấn hoàng gia về các vấn đề Sahara (CORCAS) cần phải quản lý với một mức độ nhất định xứ tự trị Tây Sahara. Đề án này đã được trình cho Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc giữa tháng 4 năm 2007. Sự bế tắc trong việc xử lý các kiến nghị của Maroc đã khiến Liên Hợp Quốc trong "Báo cáo Tổng thư ký Liên Hợp Quốc" gần đây yêu cầu các bên thực hiện thương thảo vô điều kiện và trực tiếp để đạt được một thỏa thuận chính trị được hai bên chấp thuận. Quyền tự trị bị Mặt trận Polisario, một nhóm chống lại sự cai trị của thực dân Tây Ban Nha phản đối và hiện nay đang đấu tranh phi thực dân hóa Tây Sahara với tên Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi.

Đọc bài đầy đủ trên Wikipedia

Nội dung từ Wikipedia, giấy phép CC BY-SA. Lấy trực tiếp qua API Wikipedia.